تعدیل و تقسیط محکوم به چه معنایی دارد؟

تعدیل و تقسیط محکوم به چه معنایی دارد؟ در بسیاری از پرونده های حقوقی و کیفری، پس از صدور حکم قطعی مبنی بر پرداخت مبلغی از سوی محکوم علیه، این پرسش برای افراد پیش می آید که اگر توانایی پرداخت یکجای مبلغ را نداشته باشند، چه باید بکنند؟ قانونگذار برای جلوگیری از بازداشت بدهکاران و حمایت از افرادی که به دلایل موجه قادر به پرداخت فوری محکوم به نیستند. نهادی به نام اعسار و در پی آن، امکان تقسیط محکوم به را پیش بینی کرده است.

اما با گذشت زمان و تغییر شرایط اقتصادی، ممکن است میزان اقساط تعیین شده دیگر با واقعیت زندگی فرد متناسب نباشد. در اینجاست که موضوع مهم تعدیل و تقسیط محکوم به میان مردم جامعه مطرح می شود. هدف ما از نگارش این مقاله بررسی جامع مفهوم تعدیل و تقسیط محکوم به، شرایط طرح دادخواست تعدیل اعسار، و مرور رای وحدت رویه در خصوص تعدیل اقساط محکوم به است.

مفهوم تعدیل و تقسیط محکوم به

تعدیل و تقسیط محکوم به به بیان ساده، به معنای تغییر شرایط پرداخت مبلغی است که شخص به موجب حکم دادگاه موظف به پرداخت آن شده است. در واقع، پس از آنکه دادگاه با درخواست اعسار موافقت کرد و پرداخت محکوم به را به صورت اقساطی مقرر نمود. ممکن است در آینده به علت اوضاع اقتصادی جامعه یا وضعیت مالی محکوم علیه، نیاز به تغییر در تعداد یا مبلغ اقساط پیش آید. در چنین حالتی، هر یک از طرفین (محکوم له یا محکوم علیه) می توانند با تقدیم دادخواست تعدیل اعسار، خواستار تغییر در نحوه پرداخت شوند.

برای نمونه، اگر بدهکار در زمان صدور حکم اعسار شغلی با درآمد معین داشته اما بعدها آن را از دست داده باشد. می تواند تقاضای کاهش مبلغ اقساط را مطرح کند. بالعکس، اگر طلبکار بتواند ثابت کند که وضع محکوم علیه از نظر مالی بهبود یافته است، می تواند درخواست افزایش اقساط را بدهد.

از نظر قانونی، دعوای تعدیل و تقسیط محکوم به از دعاوی غیرمالی محسوب می شود. و هزینه دادرسی آن نیز بر همین مبنا دریافت می گردد. مرجع صالح برای رسیدگی به این دعوا نیز همان دادگاهی است که حکم اصلی و حکم اعسار را صادر کرده است.

شرایط طرح دادخواست تعدیل اعسار

نکته قابل توجه در خصوص دادخواست تعدیل اعسار آن است که باید مدت زمان متعارفی از صدور حکم اعسار گذشته باشد. تا دادگاه امکان بررسی مجدد شرایط مالی فرد را داشته باشد. در رویه قضایی معمولا اگر کمتر از ده الی یازده ماه از صدور حکم اعسار گذشته باشد، دادخواست تعدیل اعسار قابل استماع نیست. مگر اینکه تغییر وضعیت مالی یا تورم شدید اقتصادی به اثبات برسد.

رای وحدت رویه در خصوص تعدیل اقساط محکوم به

در رأی وحدت رویه شماره ۸۱۷ هیئت عمومی دیوان عالی کشور، به موضوع اعسار از پرداخت دیه و قابلیت فرجام خواهی آن پرداخته شده است. بر اساس این رای، دعوای اعسار از پرداخت دیه در زمره دعاوی غیرمالی است و رای صادره در این خصوص قابل فرجام خواهی در دیوان عالی کشور نیست. هرچند این رای مستقیماً درباره دیه صادر شده است. اما استدلال ارائه شده در آن در مورد سایر دعاوی اعسار و تعدیل اقساط محکوم به نیز کاربرد دارد. چراکه نشان دهنده نگاه قانونگذار به استقلال و غیرمالی بودن این نوع دعاوی است.

علاوه بر این، نظریه مشورتی اداره حقوقی قوه قضاییه به شماره 7/1401/958 تصریح می کند که دادگاه می تواند در صورت طرح دادخواست تعدیل اعسار از سوی بدهکار، حتی نسبت به اقساط معوق گذشته که پرداخت نشده اند نیز تصمیم گیری کند. مشروط بر اینکه ناتوانی واقعی فرد از پرداخت اقساط گذشته برای دادگاه ثابت شود.

چند بار می توان دادخواست تعدیل اعسار داد؟

پرسش مهمی که اغلب در ذهن مخاطبین محترم ما مطرح می شود این است که چند بار می توان دادخواست تعدیل اعسار داد؟ پاسخ این است که قانون محدودیتی برای تعداد دفعات طرح دادخواست تعیین نکرده است. بنابراین، تا زمانی که تغییر وضعیت مالی شخص ادامه دارد، می تواند مجددا و مستمرا دادخواست تعدیل ارائه دهد. البته این امر باید با دلایل و مستندات معتبر همراه باشد، در غیر این صورت، دادگاه احتمالا آن را رد خواهد کرد.

تعدیل اعسار در خصوص چک

در خصوص تعدیل اعسار در خصوص چک نیز باید گفت که چنانچه صادرکننده چک در اثر اعسار نتواند مبلغ چک را به صورت کامل پرداخت کند و دادگاه برای او اقساطی تعیین کرده باشد. در صورت تغییر در وضعیت مالی یا اقتصادی، می تواند تقاضای تعدیل اقساط را مطرح نماید. مثلاً اگر درآمد او کاهش یافته یا تورم شدید موجب کاهش قدرت پرداخت شده باشد. می تواند دادخواست تعدیل ارائه دهد. در مقابل، اگر وضعیت مالی او بهتر شده باشد. طلبکار می تواند درخواست افزایش مبلغ اقساط را بدهد.

حدود اختیارات دادگاه در تعدیل و تقسیط محکوم به

نکته مهم دیگر آن است که تعدیل و تقسیط محکوم به تنها با حکم دادگاه انجام می شود. و مقام اجرای احکام به تنهایی نمی تواند بدون رای جدید دادگاه، میزان اقساط را تغییر دهد. به عنوان مثال، در پرونده های مهریه، چنانچه قیمت سکه تغییر کند، اجرای احکام حق ندارد. راسا مبلغ اقساط را افزایش یا کاهش دهد، مگر با رای تعدیل جدید دادگاه.

همچنین باید توجه داشت که تعدیل و تقسیط محکوم به نسبت به پیش قسط اولیه قابل اعمال نیست، زیرا حکم تقسیط صرفا ناظر به اقساط است نه مبالغی که در ابتدا و توسط شخص محکوم پرداخت شده اند .در نتیجه، دادخواست تعدیل تنها نسبت به اقساط قابل طرح است.

از منظر عملی و در رویه، تعدیل و تقسیط محکوم به راهکاری برای ایجاد تعادل میان حقوق طلبکار و وضعیت واقعی بدهکار است. دادگاه در هر مرحله با بررسی مدارک، فیش های حقوقی، استشهادیه محلی و اوضاع اقتصادی کشور، میزان جدید اقساط را تعیین می کند. تا هم بدهکار توان پرداخت داشته باشد و هم طلبکار از حق خود محروم نشود.

گروه وکلای عدل جویان

تعدیل و تقسیط محکوم به از نهادهای مهم در حقوق اجرای احکام است که هدف آن ایجاد عدالت در شرایط پرداخت بدهی ها بر اساس وضعیت واقعی افراد است. این نهاد، نه تنها از حبس غیرضروری بدهکار جلوگیری می کند. بلکه با توجه به تغییرات اقتصادی و اجتماعی، انعطاف لازم را برای اجرای منصفانه احکام مالی فراهم می آورد. آشنایی با رای وحدت رویه در خصوص تعدیل اقساط محکوم به و شرایط طرح دادخواست تعدیل اعسار، به شما کمک می کند تا حقوق خود را به دقت و سرعت پیگیری کنید. در صورت مواجهه با چنین مسائلی، مشورت با وکیل متخصص حقوقی در مجموعه حقوقی عدل جویان می تواند مسیر بهترین اقدامات قانونی را برای شما روشن کند.

پرسش های متداول

چند بار می توان دادخواست تعدیل اعسار داد؟

هیچ محدودیتی در تعداد دفعات طرح دادخواست وجود ندارد. اما هر بار باید تغییر واقعی در وضعیت مالی یا اقتصادی شخص رخ داده باشد.

آیا تعدیل اعسار در خصوص چک امکان پذیر است؟

بله، اگر صادرکننده چک توانایی پرداخت اقساط تعیین شده را از دست بدهد. یا شرایط اقتصادی تغییر کند، می تواند تقاضای تعدیل بدهد.

آیا رای وحدت رویه در خصوص تعدیل اقساط محکوم به برای دادگاه لازم الاجرا است؟

بله، بر اساس ماده ۴۷۱ قانون آیین دادرسی کیفری، رای وحدت رویه هیئت عمومی دیوان عالی کشور برای تمامی مراجع قضایی لازم الاتباع است.