صفحه اصلی مقاله ها عوامل رافع مسئولیت کیفری
عوامل رافع مسئولیت کیفری

عوامل رافع مسئولیت کیفری

مقدمه

اعمال مجرمانه و واکنش جامعه به این رفتار موضوع حقوق جزا را تشکیل می دهد. این واکنش یا در غالب مجازات می باشد و یا به شکل اقدامات تامینی و تربیتی نمود پیدا می کند. اما پیش از آن می بایست اتهامات متهم اثبات شود چراکه با وجود عدم مسئولیت فرد، نمی توان وی را مجازات نمود. در مواردی هم علیرغم وقوع جرم به دلیل عوامل رافع مسئولیت کیفری، مجرم از مجازات تبرئه می شود که در ادامه به آن می پردازیم.

تعریف عوامل رافع مسئولیت کیفری

اشخاص اعم از حقیقی و حقوقی نسبت به رفتار مجرمانه خود به دو دسته تقسیم می شوند. افراد دارای مسئولیت کیفری و افراد فاقد مسئولیت کیفری. اشخاص دارای مسئولیت کیفری کسانی هستند که با توجه به درک و اراده و اختیار خود مرتکب رفتار مجرمانه شده اند و می بایست مسئولیت رفتار خود را برعهده بگیرند. در مقابل حالات و عوامل مختلفی وجود دارد که رافع مسئولیت کیفری شخص می شود و از هرگونه ضمانت اجرای کیفری منع می شوند، ولی مسئولیت جبران خسارت وارده همچنان برعهده این افراد باقی است. این عوامل که عوامل رافع مسئولیت کیفری نامیده می شوند، عبارتند از: صغر، جنون، اشتباه، اجبار، مستی و بیهوشی.

بررسی عوامل رافع مسئولیت کیفری

1- صغر: به موجب قانون مدنی ماده 147، سن بلوغ در دختران 9 سال و در پسران 15 سال تمام قمری می باشد. بنابراین افراد پایین تر از این سنین، صغیر محسوب شده و فاقد مسئولیت کیفری می باشند، چرا که از نظر قانون گذار به توانایی ادراک و فهم ماهیت افعال خویش و تبعات آن واقف نیستند. صغیر به دو دسته صغیر ممیز و صغیر غیرممیز تفکیک می شود.

صغیر غیرممیز شخصی است که به طور کلی فاقد قوه تشخیص و ادراک باشد. به موجب فقه به کودکان زیر 7 سال صغیر غیرممیز می گویند چرا که هنوز قابلیت شناختن و تمیز خوب از بد را ندارند.

صغیرممیز به کودکی که حد فاصل بالای هفت سال و زیر سن بلوغ باشد گفته می شود. این افراد از قابلیت تشخیص حداقلی برخوردار می باشند ولی هنوز به در جه ای نرسیده اند که بتوانند به تنهایی به امور خویش رسیدگی نمایند و برای انجام امور حقوقی و مالی خویش نیاز به ولی، وصی یا قیم دارند.

2- جنون: به اخلال در قوه ادراک و تمیز به اصطلاح دیوانگی (جنون) می گویند. جنون از موارد حجر محسوب می شود و فرد را از تصرف در اموال و امور مالی خویش منع می کند. جنون به دو دسته تقسیم می شود. جنون مستمر یا دائمی و جنون موقت یا ادواری.

منظور از جنون مستمر آن است که شخص به دلیل بیماری یا ضعف قوای دماغی دائما دچار اخلال است. جنون اطباقی یا ادواری هم حالتی است که فرد به دلیل اختلال هیجانی و عاطفی برای مدتی قوه تمیز خود را از دست می دهد و تا رفع این مدت حق هیچ گونه اعمال حق یا بهره بردن از حقوق و اموال خویش را ندارد.

3- اشتباه: وقتی از اشتباه سخن به میان می آید، می بایست میان اشتباه حکمی و اشتباه موضوعی تفاوت قائل شد. اشتباه حکمی مربوط به جهل انسان نسبت به حکم قانون گذار و در نتیجه درک غلط از مقررات قانونی می شود که اگر آگاهی شخص در این زمینه وجود داشت فرد مرتکب آن اشتباه نمی گشت. نتیجه آن که جز در موارد استثنائی جهل و اشتباه به حکم قانون رافع مسئولیت کیفری نمی باشد.

نوع دوم اشتباه، اشتباه موضوعی می باشد که ناشی از موضوع، ماهیت رفتار و نفس عمل مجرمانه می باشد. این نوع از اشتباه در جرایم عمدی به علت زائل کردن قصد که نتیجتا سبب ممانعت از تحقق جرم می شود، عامل رافع مسئولیت کیفری مجرم می شود.

4- اجبار: اجبار در معنای وسیع شامل اکراه و اضطرار می شود. در واقع اجبار حالتی است که فرد به سبب مشکلات و فشارهای شخصی و درونی یا فشارهای بیرونی، دست به ارتکاب جنایت می زند. اجباری رافع مسئولیت کیفری می باشد که عادتا قابل تحمل نباشد، حاصل خطای اولیه و قبلی شخص مرتکب نباشد، خطر قریب الوقوع بوده و برای دفع آن چاره ای جز انجام فعل مجرمانه وجود نداشته باشد.

5- مستی و بیهوشی: شخص مست به دلیل نداشت قصد ارتکاب جرم، مسئولیت کیفری نخواهد داشت. البته فرق است میان شخصی که بر اثر مصرف مشروبات الکلی فاقد اراده و قصد شده است با فردی که به قصد ارتکاب جرم و برای دفع ترس و جمع کردن شهامت و شجاعت خود اقدام به نوشیدن مشروبات الکلی می نماید. در حالت دوم، فرد نه تنها به کیفر عمل مجرمانه خود می رسد بلکه به دلیل مصرف مشروبات الکلی نیز مجرم بوده و مجازات می گردد.

بیهوشی یا خواب حالتی است که فرد اختیاری بر رفتار و اعضای خود نداشته حال اگر در این میان مرتکب جرمی شود به دلیل عدم مسئولیت کیفری اتهام مجرمانه ای بر فرد مترتب نخواهد بود. مثل مادری که در کنار نوزاد شیرخوار خود خواب بوده و در حین چرخیدن در خواب ضربه کشنده بر نوزاد خود وارد کرده است. اما اگر فرد آگاه باشد که ممکن است در حالت خواب، بیهوشی یا هیپنوتیزم مرتکب رفتار مجرمانه شود و با این علم بخوابد، هر رفتاری که در خواب از وی سر بزند مشمول جرم کیفری می باشد.

آثار عوامل رافع مسئولیت کیفری

الف) از لحاظ مسئولیت سایر افراد (معاون یا شرکا): در عوامل رافع مسئولیت، عدم مجازات مجرم شخصی بوده و قابل تسری به معاونان و یا سایر شرکای جرم نمی باشد. در نتیجه عوامل رافع مسئولیت کیفری شامل خود فرد می باشد و لا غیر.

ب) مسئولیت مدنی: عوامل رافع مسئولیت کیفری، ضمانت کیفری جرایم را از بین می برند ولی در ضمانت مدنی که همان جبران خسارت می باشند نقشی نداشته و مسئولیت مدنی فرد مجرم کماکان باقی خواهد بود. مجرم باید به جبران خسارت و ضرر و زیان وارده بر مجنی علیه مبادرت نماید.

ج) به لحاظ بار اثبات: وقتی مجرم یا وکیل وی ادعای وجود عوامل رافع مسئولیت را می نمایند بار اثبات این ادعا بر دوش آنان خواهد بود.البته که این روش همیشگی نمی باشد چراکه در برخی موارد متهم در ظاهر شامل عوامل رافع مسئولیت هست ولی بزه دیده یا مدعی العموم اعتقاد دارند که فرد در زمان ارتکاب جرم از عوامل رافع مسئولیت کیفری بری بوده و می بایست به سزای عمل مجرمانه خود برسد. در این حالت بار اثبات بر دوش مجنی علیه یا دادستان می باشد

د) به لحاظ رسیدگی شکلی: روند دادرسی در عوامل رافع مسئولیت کیفری به یک شکل و الگوی ثابت نمی باشد. به طور مثال در جرایم اطفال، قاضی دستور به نگهداری در کانون یا انجام اقدامات تامینی و تربیتی می دهد. در مورد جنون حین ارتکاب و جنون حین رسیدگی به ترتیب قرار موقوفی تعقیب و توقف تعقیب تا زمان افاقه صادر می کند. در اجبار قرار موقوفی تعقیب و در اشتباه اگر پرونده در دادسرا باشد قرار منع تعقیب و اگر پرونده به دادگاه ارجاع شده باشد حکم برائت صادر می شود.

تاریخ: 1397/11/10
بازگشت به مقاله ها
گروه وکلای عدل جویان
آدرس: تهران، آریاشهر، بین فلکه اول و دوم صادقیه، ابتدای شهدای صادقیه جنوبی، جنب رستوران پاییز، پلاک ۴۱، طبقه ۴
تلفن تماس: ۰۲۱۴۴۳۸۶۵۸۱
قبول پرونده های قضایی، حقوقی و کیفری توسط وکلای متخصص
مشاوره حقوقی تلفنی، حضوری و آنلاین
تنظیم لایحه و دادخواست
www.adljooyan.com
44386581
ورود اعضاء

خدمات

دادسرا ها

دفاتر اسناد رسمی

دفاتر خدمات قضائی

وکیل متخصص مواد مخدر
وکیل متخصص امور بانکی
وکیل متخصص جرایم رایانه ای
وکیل متخصص مدیریت مجتمع ساختمانی
وکیل متخصص مطالبه ارز
وکیل متخصص الزام به فک رهن
موسسه حقوقی
وکیل متخصص پیش فروش آپارتمان
وکیل متخصص در امور مالیاتی
وکیل متخصص کاهش سرمایه
وکیل تسخیری
وکیل معاضدتی
وکیل متخصص الزام به تکمیل ساختمان
وکیل متخصص ثبت شرکت
وکیل متخصص بیمه فوت
وکیل متخصص بیمه
وکیل متخصص الزام به اخذ پایان کار
وکیل متخصص صندوق خسارت بدنی
وکیل متخصص اخذ مطالبات کارگران
وکیل متخصص افزایش سرمایه
وکیل متخصص تنظیم صورتجلسه
وکیل متخصص املاک
وکیل متخصص تغییرنام
وکیل متخصص حکم رشد
وکیل متخصص حکم حجر
وکیل متخصص نصب قیم
وکیل متخصص موت فرضی
وکیل متخصص مهروموم ترکه
وکیل متخصص تقسیم ترکه
وکیل متخصص انحصار وراثت
وکیل متخصص امورحسبی
وکیل متخصص تغییر جنسیت
وکیل متخصص حضانت
وکیل متخصص استرداد جهیزیه
وکیل متخصص طلاق از طرف زوجه
وکیل متخصص طلاق توافقی
وکیل متخصص نفقه
وکیل متخصص مطالبه مهریه
وکیل متخصص خانواده
وکیل متخصص الزام به تنظیم سندرسمی
وکیل متخصص الزام به انجام تعهدات
وکیل متخصص استرداد چک
وکیل متخصص وصول مطالبات
وکیل متخصص مطالبه ثمن معامله
وکیل متخصص سفته
وکیل متخصص حقوقی
وکیل متخصص سرقت
وکیل متخصص مطالبه چک
وکیل متخصص جعل
وکیل متخصص فروش مال غیر
وکیل متخصص کیفری
وکیل متخصص استفاده از سند مجعول
وکیل متخصص کلاهبرداری
وکیل متخصص قتل
دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۲ فجر
02612555533
دادسرای ناحیه ۳۲ (راهور)
02166436029
حوزه دادستانی عمومی و انقلاب تهران
02135051111
دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۶ فردیس
02616642223
دادسرای ناحیه ۳۱ (جرایم رایانه ای)
02177512034
دادسرای عمومی و انقلاب شهریار
02165312949
دادسرای عمومی و انقلاب هشتگرد
۴۴۲۲۳۰۹۹۴
دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۳ شهید بهشتی
02612702741
دادسرای امنیت
02122432667
دادسرای مستقر در مجتمع قضایی عدالت
02122727470
دادسرای ناحیه ۲۵ (امور سرپرستی)
02188820086
دادسرای عمومی و انقلاب كرج
32544000
دادسرای عمومی و انقلاب ورامین
02136264000
دادسرای ناحیه ۲۶ بومهن
02176229966
دادسرای ناحیه ۲۳ (امور نیابت)
02166722561
دادسرای عمومی و انقلاب پاكدشت
02136020820
دادسرای عمومی و انقلاب دماوند
0215223181
دادسرای عمومی و انقلاب اسلامشهر
02282362335
دادسرای ناحیه ۱۰ هاشمی
02166420443
دادسرای ناحیه ۲۷ (امور جنایی)
02166640620
دادسرای ناحیه ۷ (امور مربوط به شهرداریها)
02186121693
دادسرای عمومی و انقلاب رباط كریم
02156422030
دادسرای ناحیه ۱۱ ولی عصر
02155375750
دادسرای ناحيه ۱ شميران
02122007379
دادسرای ناحیه ۱۴ شهید محلاتی
02133800836
دادسرای ناحیه ۲۱ (ویژه ارشاد)
02188739581
معاونت اجرايی دادسرا
02133902073
دادسرای ناحیه ۹ فرودگاه
02166886900
دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۴ (ویژه اطفال و تصادفات)
02612710498
اداره کل اجرا اسناد رسمی تهران
02188776049
دفتر اسناد رسمی ۲۱۴ تهران
02177865385
دفتر اسناد رسمی ۲۰۳ تهران
02188421042
دفتر اسناد رسمی ۱۲۸ تهران
02188975788
دفتر اسناد رسمی ۱۰۲ تهران
02188906415
دفتر اسناد رسمی ۳۶ تهران
02177581921
دفتر اسناد رسمی ۳۳ تهران
02122712515
دفتر اسناد رسمی ۲۰۱ تهران
02188763644
دفتر اسناد رسمی ۱۰۳ تهران
02166948167
دفتر اسناد رسمی ۹۹ تهران
02188775142
دفتر اسناد رسمی ۱۲۹ تهران
02133734179
دفتر اسناد رسمی ۱۰۴ تهران
02122046388
دفتر اسناد رسمی ۵۷ تهران
0212294244
دفتر اسناد رسمی ۶۳ تهران
02133119127
دفتر اسناد رسمی ۱۴۵ تهران
02188824157
دفتر اسناد رسمی ۱۷۱ تهران
02133562716
دفتر اسناد رسمی ۴۳ تهران
02122060933
دفتر اسناد رسمی ۴۴ تهران
02188888773
دفتر اسناد رسمی ۲۱۵ تهران
02133705215
دفتر اسناد رسمی ۱۴۳ تهران
02188841
دفتر اسناد رسمی ۱۹۸ تهران
02144210287
دفتر اسناد رسمی ۳۷ تهران
02122544915
دفتر اسناد رسمی ۸۳ تهران
02188684950
دفتر اسناد رسمی ۱۸۶ تهران
02144044118
دفتر اسناد رسمی ۱۲۳ تهران
02136616030
دفتر اسناد رسمی ۷۳ تهران
021-55776453
دفتر اسناد رسمی ۱۹۶ تهران
02133955732
دفتر اسناد رسمی ۱۰۹ تهران
02122854498
دفتر اسناد رسمی ۷۰ تهران
021-88785543
دفتر اسناد رسمی ۲۰۸ تهران
02122594761
دفتر اسناد رسمی ۲۱۱ تهران
02188325785
دفتر اسناد رسمی ۱۴۴ تهران
02188711253
مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه
02163972033
مصطفی میرچی
02122367953
صادق آیت الهی
02133132949
شهرام بادسار
02188480573
فریدون شریفی مقدم
02166926246
۴۵ متری زرند-روبروی درمانگاه مشیری
02166698779
غلامعلی بازیاری سروستانی
02177581921
ساختمان گلزار-طبقه دوم
02144051137
خسرو عباس داکانی
02188686988
ایرج مهرانیان
02155783428
علی قاسم زاده مقدم
02166648243
مرجان سهرابی
02126317850
مصطفی جلیلی
02166943636
بهروز میرزایی
02188736559
مسعود ماهوتچیان
02188510043
حسن آرامی
02188775142
سید محمد طباطبایی
02144139330
حسن روحانی نیا
02166568143
مجتبی رضایی
02133197272
امیر حسین وحیدی
02122068764
سیامک علوی
02177457192
بـزرگراه شهید باقری-نبش ۱۹۸ غربی
02177705583
منصور درخشنده
02144098093
حمید هاشم بیگی
02177503333
غلام رضا جوزقی
02188722336
رامین علیزاده ثابت
02122773570
محمود تلخابلو
02122851044
علیرضا ایمانی پیرآغاج
02133348713
سلوه حمید
02188058146
امیرهوشنگ ایل بیگی
02122730416
سید مجید چاووشی
02144241824
محمد رضا دشتی اردکانی
02177861413
محمد عظیمیان
02188727705
علیرضا کاغذچی
02177645342
میدان الغدیر - خیابان شهرک شهدا
02144362290
مسعود امیری
02144059098
جنت آباد جنوبی-نبش کوچه چهارم
02144494112
علیرضا سلیمی نائینی
02188884417
محمود جمشيدوند
02186031621
داود شجاعی
02155512923
حسین زرین کفش
02177702682
سعیده امیری
02122241535
حامد مظاهری
02144190448
بهمن رازانی
02188580503
محمد باقر بارعی
02188931234
غلامحسین مقدم دیزج هریک
02166221011
سیاوش سیف کلاله آقا محمدی
02177268698