صفحه اصلی مقاله ها دفاع مشروع
دفاع مشروع

دفاع مشروع

ممکن است اشخاص درمعرض خطراتی قرار گیرند که امکان دسترسی به نهادهای دولتی وجود نداشته باشد یا مراجعه‌ به آنها طولانی و مستوجب آسیب بیشتری شود. در این موقعیت های استثنایی قانونگذار به افراد اجازه ی محافظت از خود را تحت مقام دفاع به شرط مشروعیت آن می دهد.

دفاع مشروع از مسائل پیش بینی شده در قانون مجازات اسلامی است که از علل موجهه جرم به شمار می رود . بدین معنا که در وجود علل خاص ،رفتاری که در حالت عادی جرم بوده ،دیگر جرم تلقی نمی شود. مثلا ضرب و جرح جرم است اما اگر در حالت دفاع و با عنایت و رعایت موارد دفاع مشروع انجام شود، دیگر جرم نیست.

شرایط تحقق دفاع مشروع

ماده‌ی ۱۵۶ قانون مجازات اسلامی دارد، زیرا در این ماده، قانون‌گذار دفاع مشروع را پیش‌بینی کرده است. ماده‌ی ۱۵۶ قانون مجازات اسلامی مقرر کرده است:

«هرگاه فردی در مقام دفاع از نفس، عِرض، ناموس،‌ مال یا آزادی تن خود یا دیگری در برابر هرگونه تجاوز یا خطر فعلی یا قریب‌الوقوع با رعایت مراحل دفاع، مرتکب رفتاری شود، طبق قانون جرم محسوب نمی‌شود.» شرایطی که درصورت اجماع باعث می‌شوند رفتار فرد جرم شناخته نشود، از قرار زیر هستند:

  1. رفتار ارتکابی برای دفع تجاوز یا خطر ضرورت داشته باشد.
  2. دفاع مستند به قرائن معقول یا خوف عقلائی باشد.
  3. خطر و تجاوز به‌سبب اقدام آگاهانه یا تجاوز خود فرد و دفاع دیگری صورت نگرفته باشد.
  4. توسل به قوای دولتی بدون فوت وقت عملا ممکن نباشد یا مداخله‌ی آنان در دفع تجاوز و خطر مؤثر واقع نشود.

الف) دفاع مشروع صرفا در موضوعاتی خاص قابل پذیرش است که برای حمایت از نفس (جان)، عِرض (آبرو)، ناموس، مال یا آزادی خود یا دیگران انجام شده باشد. در غیر از موارد مذکور دفاع، مشروعیتی از جانب قانون گذار ندارد.

ب) رفتاری که فرد به‌عنوان دفاع انجام می‌دهد، باید برای دفع تجاوز یا خطر ضرورت داشته باشد. این شرط بدین معناست که اگر شخصی که در معرض خطر قرار گرفته، بتواند فرار کند یا با استفاده از روش‌هایی همچون فریاد زدن از دیگران کمک بگیرد و به این نحو متجاوز را دفع کند، باید از همان روش استفاده کند.

ج) دفاع باید براساس قرائن معقول یا وجود خوف (ترس) عقلائی صورت بگیرد. مطابق این شرط زمانی دفاع را می‌توان مشروع تلقی کرد که یا خطر و حمله تحقق پیدا کرده‌ باشد یا اینکه خطر، قریب‌الوقوع باشد. درصورت قریب‌الوقوع بودن خطر باید دفاع فرد، مستند به قرائن معقول یا خوف عقلائی صورت بگیرد. یعنی هر انسان عاقل و متعارفی که در این شرایط قرار داشته باشد، به این نتیجه برسد که خطری او را تهدید می‌کند و برای رهایی از این خطر و آثار مربوط به آن باید اقدامی انجام بدهد.

د) خطر و تجاوزی که مدافع درصدد مقابله با آن برآمده است، نباید به‌ سبب اقدام آگاهانه یا تجاوز خود او ایجاد شده باشد.

هـ)توسل به قوای دولتی بدون فوت وقت عملا ممکن نباشد یا مداخله‌ی آنان در دفع تجاوز و خطر مؤثر واقع نشود. اگر شخصی که موردحمله واقع شده‌ بتواند با کمک گرفتن از مأموران انتظامی از خود محافظت کند، دیگر این حق را نخواهد داشت که شخصا رفتاری انجام بدهد، زیرا دفاع، وظیفه‌ی اصلی قوای دولتی است و درنظرگرفتن حق دفاع برای شهروندان مربوط به حالتی است که امکان انجام این وظیفه از جانب آنان وجود نداشته باشد.

در صورتی که این شرایط وجود داشته باشد، فرد اگر در مقام دفاع به دیگری آسیبی برساند، مجرم نخواهد بود و عمل او به منزله دفاع مشروع محسوب می‌شود.

نگه‌داشتن وسایلی که از آنها برای تهاجم استفاده می‌شود و سلاح سرد محسوب می‌شوند، به بهانه دفاع نمی‌تواند بهانه‌ای برای فرار از مجازات باشد، چراکه نگهداری بعضی از این سلاح‌ها جرم هستند و فرد با نگهداری یا استفاده از آنها مرتکب جرم می‌شود.

شرایط مشروع بودن دفاع از دیگران

گاهی ممکن است شخصی برای دفاع از دیگران رفتار مجرمانه‌ای انجام بدهد. درصورتی می‌توان این دفاع را مشروع دانست که علاوه‌ بر شرایط ذکرشده یکی از عوامل زیر نیز وجود داشته باشد:

  • دفاع شونده از نزدیکان دفاع‌کننده باشد؛
  • مسئولیت دفاع از او (دفاع‌شونده) برعهده‌ی دفاع‌کننده باشد؛
  • دفاع‌شونده نتواند از خود دفاع کند؛
  • دفاع‌شونده از دیگران تقاضای کمک کند یا در وضعیتی باشد که امکان کمک گرفتن از دیگران را نداشته باشد.

دیه و قصاص در دفاع مشروع

در صورتی که متهم بتواند دفاع مشروع را ثابت کند، دیه ساقط می‌شود. اما اگر کسی در مقام دفاع در برابر دیوانه‌ای به وی ضرب یا جرحی وارد کند که منجر به نقص عضو شود یا او را به قتل برساند، دیه از بیت‌المال پرداخت می‌شود.

در صورتی که قربانی جرم، ضمن وجود و اثبات موارد دفاع مشروع مرتکب جرم مستوجب دیه و قصاص شود، به قصاص و پرداخت دیه محکوم نمی‌شود. اما در همین فرض، دفاع صورت گیرد اما از مراتب مجاز آن فراتر رود قصاص منتفی و مرتکب به شرح مقررر در قانون به دیه و مجازات تعزیری محکوم می شود.

دفاع مشروع، مسئولیت پرداخت خسارات ناشی از جنایت را هم از بین می‌برد.

در این خصوص ماده ۱۵ قانون مسئولیت مدنی نیز بیان کرده است: «کسی که در مقام دفاع مشروع موجب خسارات بدنی یا مالی شخص متعددی شود، مسئول خسارت نیست، مشروط بر اینکه خسارت وارده بر حسب متعارف متناسب با دفاع باشد.»

تاریخ: 1397/11/18
بازگشت به مقاله ها
گروه وکلای عدل جویان
آدرس: تهران، آریاشهر، بین فلکه اول و دوم صادقیه، ابتدای شهدای صادقیه جنوبی، جنب رستوران پاییز، پلاک ۴۱، طبقه ۴
تلفن تماس: ۰۲۱۴۴۳۸۶۵۸۱
قبول پرونده های قضایی، حقوقی و کیفری توسط وکلای متخصص
مشاوره حقوقی تلفنی، حضوری و آنلاین
تنظیم لایحه و دادخواست
www.adljooyan.com
44386581
ورود اعضاء

خدمات

دادسرا ها

دفاتر اسناد رسمی

دفاتر خدمات قضائی

وکیل متخصص مواد مخدر
وکیل متخصص امور بانکی
وکیل متخصص جرایم رایانه ای
وکیل متخصص مدیریت مجتمع ساختمانی
وکیل متخصص مطالبه ارز
وکیل متخصص الزام به فک رهن
موسسه حقوقی
وکیل متخصص پیش فروش آپارتمان
وکیل متخصص در امور مالیاتی
وکیل متخصص کاهش سرمایه
وکیل تسخیری
وکیل معاضدتی
وکیل متخصص الزام به تکمیل ساختمان
وکیل متخصص ثبت شرکت
وکیل متخصص بیمه فوت
وکیل متخصص بیمه
وکیل متخصص الزام به اخذ پایان کار
وکیل متخصص صندوق خسارت بدنی
وکیل متخصص اخذ مطالبات کارگران
وکیل متخصص افزایش سرمایه
وکیل متخصص تنظیم صورتجلسه
وکیل متخصص املاک
وکیل متخصص تغییرنام
وکیل متخصص حکم رشد
وکیل متخصص حکم حجر
وکیل متخصص نصب قیم
وکیل متخصص موت فرضی
وکیل متخصص مهروموم ترکه
وکیل متخصص تقسیم ترکه
وکیل متخصص انحصار وراثت
وکیل متخصص امورحسبی
وکیل متخصص تغییر جنسیت
وکیل متخصص حضانت
وکیل متخصص استرداد جهیزیه
وکیل متخصص طلاق از طرف زوجه
وکیل متخصص طلاق توافقی
وکیل متخصص نفقه
وکیل متخصص مطالبه مهریه
وکیل متخصص خانواده
وکیل متخصص الزام به تنظیم سندرسمی
وکیل متخصص الزام به انجام تعهدات
وکیل متخصص استرداد چک
وکیل متخصص وصول مطالبات
وکیل متخصص مطالبه ثمن معامله
وکیل متخصص سفته
وکیل متخصص حقوقی
وکیل متخصص سرقت
وکیل متخصص مطالبه چک
وکیل متخصص جعل
وکیل متخصص فروش مال غیر
وکیل متخصص کیفری
وکیل متخصص استفاده از سند مجعول
وکیل متخصص کلاهبرداری
وکیل متخصص قتل
دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۲ فجر
02612555533
دادسرای ناحیه ۳۲ (راهور)
02166436029
حوزه دادستانی عمومی و انقلاب تهران
02135051111
دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۶ فردیس
02616642223
دادسرای ناحیه ۳۱ (جرایم رایانه ای)
02177512034
دادسرای عمومی و انقلاب شهریار
02165312949
دادسرای عمومی و انقلاب هشتگرد
۴۴۲۲۳۰۹۹۴
دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۳ شهید بهشتی
02612702741
دادسرای امنیت
02122432667
دادسرای مستقر در مجتمع قضایی عدالت
02122727470
دادسرای ناحیه ۲۵ (امور سرپرستی)
02188820086
دادسرای عمومی و انقلاب كرج
32544000
دادسرای عمومی و انقلاب ورامین
02136264000
دادسرای ناحیه ۲۶ بومهن
02176229966
دادسرای ناحیه ۲۳ (امور نیابت)
02166722561
دادسرای عمومی و انقلاب پاكدشت
02136020820
دادسرای عمومی و انقلاب دماوند
0215223181
دادسرای عمومی و انقلاب اسلامشهر
02282362335
دادسرای ناحیه ۱۰ هاشمی
02166420443
دادسرای ناحیه ۲۷ (امور جنایی)
02166640620
دادسرای ناحیه ۷ (امور مربوط به شهرداریها)
02186121693
دادسرای عمومی و انقلاب رباط كریم
02156422030
دادسرای ناحیه ۱۱ ولی عصر
02155375750
دادسرای ناحيه ۱ شميران
02122007379
دادسرای ناحیه ۱۴ شهید محلاتی
02133800836
دادسرای ناحیه ۲۱ (ویژه ارشاد)
02188739581
معاونت اجرايی دادسرا
02133902073
دادسرای ناحیه ۹ فرودگاه
02166886900
دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۴ (ویژه اطفال و تصادفات)
02612710498
اداره کل اجرا اسناد رسمی تهران
02188776049
دفتر اسناد رسمی ۲۱۴ تهران
02177865385
دفتر اسناد رسمی ۲۰۳ تهران
02188421042
دفتر اسناد رسمی ۱۲۸ تهران
02188975788
دفتر اسناد رسمی ۱۰۲ تهران
02188906415
دفتر اسناد رسمی ۳۶ تهران
02177581921
دفتر اسناد رسمی ۳۳ تهران
02122712515
دفتر اسناد رسمی ۲۰۱ تهران
02188763644
دفتر اسناد رسمی ۱۰۳ تهران
02166948167
دفتر اسناد رسمی ۹۹ تهران
02188775142
دفتر اسناد رسمی ۱۲۹ تهران
02133734179
دفتر اسناد رسمی ۱۰۴ تهران
02122046388
دفتر اسناد رسمی ۵۷ تهران
0212294244
دفتر اسناد رسمی ۶۳ تهران
02133119127
دفتر اسناد رسمی ۱۴۵ تهران
02188824157
دفتر اسناد رسمی ۱۷۱ تهران
02133562716
دفتر اسناد رسمی ۴۳ تهران
02122060933
دفتر اسناد رسمی ۴۴ تهران
02188888773
دفتر اسناد رسمی ۲۱۵ تهران
02133705215
دفتر اسناد رسمی ۱۴۳ تهران
02188841
دفتر اسناد رسمی ۱۹۸ تهران
02144210287
دفتر اسناد رسمی ۳۷ تهران
02122544915
دفتر اسناد رسمی ۸۳ تهران
02188684950
دفتر اسناد رسمی ۱۸۶ تهران
02144044118
دفتر اسناد رسمی ۱۲۳ تهران
02136616030
دفتر اسناد رسمی ۷۳ تهران
021-55776453
دفتر اسناد رسمی ۱۹۶ تهران
02133955732
دفتر اسناد رسمی ۱۰۹ تهران
02122854498
دفتر اسناد رسمی ۷۰ تهران
021-88785543
دفتر اسناد رسمی ۲۰۸ تهران
02122594761
دفتر اسناد رسمی ۲۱۱ تهران
02188325785
دفتر اسناد رسمی ۱۴۴ تهران
02188711253
مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه
02163972033
مصطفی میرچی
02122367953
صادق آیت الهی
02133132949
شهرام بادسار
02188480573
فریدون شریفی مقدم
02166926246
۴۵ متری زرند-روبروی درمانگاه مشیری
02166698779
غلامعلی بازیاری سروستانی
02177581921
ساختمان گلزار-طبقه دوم
02144051137
خسرو عباس داکانی
02188686988
ایرج مهرانیان
02155783428
علی قاسم زاده مقدم
02166648243
مرجان سهرابی
02126317850
مصطفی جلیلی
02166943636
بهروز میرزایی
02188736559
مسعود ماهوتچیان
02188510043
حسن آرامی
02188775142
سید محمد طباطبایی
02144139330
حسن روحانی نیا
02166568143
مجتبی رضایی
02133197272
امیر حسین وحیدی
02122068764
سیامک علوی
02177457192
بـزرگراه شهید باقری-نبش ۱۹۸ غربی
02177705583
منصور درخشنده
02144098093
حمید هاشم بیگی
02177503333
غلام رضا جوزقی
02188722336
رامین علیزاده ثابت
02122773570
محمود تلخابلو
02122851044
علیرضا ایمانی پیرآغاج
02133348713
سلوه حمید
02188058146
امیرهوشنگ ایل بیگی
02122730416
سید مجید چاووشی
02144241824
محمد رضا دشتی اردکانی
02177861413
محمد عظیمیان
02188727705
علیرضا کاغذچی
02177645342
میدان الغدیر - خیابان شهرک شهدا
02144362290
مسعود امیری
02144059098
جنت آباد جنوبی-نبش کوچه چهارم
02144494112
علیرضا سلیمی نائینی
02188884417
محمود جمشيدوند
02186031621
داود شجاعی
02155512923
حسین زرین کفش
02177702682
سعیده امیری
02122241535
حامد مظاهری
02144190448
بهمن رازانی
02188580503
محمد باقر بارعی
02188931234
غلامحسین مقدم دیزج هریک
02166221011
سیاوش سیف کلاله آقا محمدی
02177268698