جرم قذف

جرم قذف

آنچه در مشاوره حقوقی جرم قذف باید بدانیم؟

مقدمه

حفظ ادب و احترام در محاورات میان افراد انسان ها از جمله الزامات اساسی برای برقراری ارتباط در اجتماع است. این اهمیت در فرهنگ و سنت اسلامی ما تا جایی نمود پیدا کرده است که آبروی انسان به منزله خون او به حساب می آید. از این بابت است که اعمالی چون توهین و نسبت دادن ناروا به یکدیگر در فرهنگ اسلامی ما منع شده و در صورت اعمال آن از سوی شخصی مجازاتی برای آن در نظر گرفته شده است. جرم قذف در قانون ما از جمله جرایمی است که بیشترین اهمیت قانون گذار در باب پیشگیری از وقوع آن و جرم انگاری جز به جز این رفتار در مواد مختلف متمرکز شده است. جرم قذف جرمی است که ذاتا نسبت دادن آن به شخصی باعث تحت شعاع قرار گرفتن شخصیت و آبروی خود و حتی بستگان مقذوف می‌شود. این اعمال و رفتار این چنینی اگر در قانون برای جلوگیری از وقوع آن و جرم انگاری آن در صورت وقوع آن در قانون پیش‌بینی نمی‌شد باعث ایجاد درگیری های شدید میان افراد به دلیل عدم رعایت احترام و نسبت ناروا دادن به یکدیگر می شد. این اهمیت و توجه قانونگذار به جرم انگاری این جرم می تواند حتی ناشی از وجود آیاتی در سوره نور قرآن کریم در رابطه با حرام دانستن آن و تعیین میزان مجازات آن به شکل صریح آن باشد. از این موارد می توان از جمله عوامل اصلی جرم انگاری جرم قذف در قانون مجازات دانست.

جرم قذف و شرایط تحقق آن

قبل از آنکه به بیان شرایط و عوامل موثر در تحقق جرم قذف بپردازیم باید دایره مصادیق این جرم را با جرم توهین و هتک حرمت جدا سازیم. توهین در لغت به معنای خوار و خفیف کردن شخصی با استفاده و کاربرد بعضی الفاظ می باشد. نقطه اشتراک میان جرم توهین و جرم قذف تحت شعاع قرار گرفتن آبرو و حیثیت افراد است ولی دایره مصادیق آن به کلی متفاوت است. به عنوان مثال هر لفظ یا فحشی که به ناموس مردم خطاب داشته باشد و در واقع نسبتی ناروا به مخاطب خود داشته باشد قطع به یقین توهین و هتک حرمت صورت گرفته است اما الزاما جرمی تحت عنوان جرم قذف صورت نپذیرفته است. به موجب تعریف ماده ۲۴۵ بخش قانون حدود قانون مجازات اسلامی جرم قذف به معنای این است که کسی به دیگری زنا یا لواط را در مقام تخاطب نسبت داده باشد. از نظر جرم انگاری این ماده تفاوتی در مرده یا زنده بودن مخاطب این نسبت ناروا وجود ندارد.

جای سوال دارد که زنا یا لواط به چه معناست؟ زنا به موجب تعریف و جرم انگاری ماده ۲۲۱ بخش قانون حدود قانون مجازات اسلامی به برقراری رابطه جنسی میان زن و مردی که علقه زوجیت میان آن ها برقرار نباشد می گویند. لواط نیز به موجب تعریف و جرم انگاری ماده ۲۳۳ بخش قانون حدود قانون مجازات اسلامی به برقراری رابطه جنسی میان دو مرد می گویند. در ذیل این مواد شرایط تحقق آن به تفصیل اشاره شده است.

شرایط تحقق جرم) هر جرمی برای آنکه محقق شود نیاز دارد تا عناصر وقوع آن جرم اعم از عنصر مادی و معنوی محقق شود. عنصر قانونی آن که در این مورد در قانون به شکل واضح مشهود است و جای بحثی ندارد.

چرا که در ماده ۲۴۵ قانون مجازات جرم انگاری شده است. ماده ۲۴۶ در پی شرایط احراز تحقق عنصر مادی به این بیان پرداخته است که قذف باید روشن و بدون ابهام باشد. در غیر این صورت نمی‌توان تحقق این جرم را به طور مستند قلمداد کرد. در رابطه با تحقق عنصر معنوی این جرم یا همان وجود قصد و نیت در انجام این عمل هم این ماده به این موارد اشاره داشته که نسبت دهنده قذف باید به معنای الفاظی که به کار برده است آگاه باشد و قاصدانه این انتساب را به کار برده باشد. از نظر این ماده قانونی قاصدانه بودن و عالمانه بودن انجام این رفتار فقط برای نسبت دهنده است. چرا که مقذوف یا مخاطب این رفتار از مفاد این عمل آگاه نباشد. اما در ماده ۲۴۸ همین قانون در رابطه با روشن و بدون ابهام بودن این نسبت ناروا آمده است که هرگاه قرینه ای وجود داشته باشد که منظور نسبت دهنده قذف نبوده است حد این جرم ثابت نخواهد شد.

نکته دیگر این است که تبصره ای در ذیل ماده ۲۴۶ وجود دارد که قذف به شکل الکترونیکی نیز در کنار اشکال دیگر آن چون استفاده از لفظ یا نوشتن محقق می شود.

در دایره مصادیق تحقق این جرم می توان مواردی را خاطر نشان کرد. جرم قذف برای تحقق فقط نباید به مخاطب خود یا شنونده یا بیننده آن نسبت داده شود. بلکه جرم قذف اگر به پدر، مادر، خواهر، برادر و همسر نیز نسبت داده شده باشد قابلیت پیگرد کیفری در دادگاه های عمومی کیفری خواهد داشت.

در این میان اگر سبب اذیت و ناراحتی شنونده یا همان مخاطب شده باشد مرتکب این جرم جرم توهین نیز ارتکاب داده است و شاکی می تواند از وی در قالب ارتکاب جرم توهین شکایت کند.

میزان مجازات جرم قذف

ماده ۲۵۰ قانون مجازات اسلامی میزان مجازات این جرم را ۸۰ ضربه شلاق معین کرده است. نکته ای در ماده بعد برای تعیین میزان مجازات این جرم آمده است که از این قرار بیان شده است: قذف در صورتی موجب اعمال مجازات حد می باشد که قذف شونده در هنگام قذف بالغ، عاقل، مسلمان، معین و غیر متظاهر به زنا و لواط باشد. در این صورت است که مجازات حدی برای این جرم اعمال می شود. اما در صورتی که قذف شونده نابالغ، مجنون، غیر مسلمان یا غیر معین باشد قذف کننده ۳۱ تا ۷۴ ضربه شلاق تعزیری درجه شش محکوم می شود. اما در صورتی که قذف متظاهر به زنا و لواط باشد مجازاتی در پی نخواهد بود.

به بیان ماده ۲۵۳ قانون مجازات هر کس زنا یا لواط در حال اجرا یا عدم را به دیگری نسبت بدهد مستحق اعمال مجازات حد نخواهد بود و به ۳۱ تا ۷۴ ضربه شلاق تعزیری درجه شش محکوم می شود.

قراین موجود در مواد مختلف و به خصوص ماده ۲۵۴ قانون مجازات اسلامی این نکته برداشت می‌شود که این نسبت دادن باید و حتما به شکل ناروا صورت گرفته باشد. چرا که این ماده بیان می دارد که نسبت دادن قذف به کسی که به خاطر آن مورد اعمال مجازات حدی زنا یا لواط شده باشد قبل از توبه مقذوف هیچ مجازاتی برای قاذف در نظر گرفته نمی شود.

نکته دیگر قابل توجه در میزان اعمال مجازات این جرم در قالب استثنایی در ماده ۲۵۹ قانون مجازات آمده است. از این قرار که اگر پدر یا جد پدری هرگاه فرزند یا نوع خود را قذف کند به ۳۱ تا ۷۴ ضربه شلاق تعزیری درجه شش محکوم می گردد.

در رابطه با مفاد ماده ۲۴۷ اگر کسی به فرزند مشروع خود بگوید که تو فرزند من نیستی و یا همین حرف را به فرزند کسی دیگر که فرزند مشروع از پدرش نیز می باشد زده باشد قذف مادر این فرزند شده است و قاذف مشمول مجازات حدی ۸۰ ضربه شلاق خواهد بود.

این نکته قابل توجه برای تفکیک از جرم قذف می باشد که نسبت دادن عدم باکرگی به شخصی مصداق تحقق جرم قذف را نخواهد داشت و تحقق جرم توهین را مشمول خواهد شد و مجازات آن تا ۷۴ ضربه شلاق یا پرداخت جزای نقدی خواهد بود. اصلی‌ترین شرط تحقق قذف نسبت دادن زنا یا لواط می باشد.

شرایط و اقسام اعمال مجازات

ماده ۲۵۵ قانون مجازات اسلامی جرم و مجازات حدی جرم قذف را حق الناس می داند. این جرم از جمله جرایم خصوصی بوده و جنبه عمومی ندارد و تعقیب و اجرای مجازات منوط به طرح دادخواست و شکایت مقذوف خواهد بود. به این دلیل که این جرم از جمله جرایم خصوصی است در هر مرحله از تحقق این جرم تا اعمال مجازات آن قابلیت گذشت مقذوف از قاذف را خواهد داشت و فرآیند رسیدگی آن متوقف شود. با این حال ماده ۲۶۱ قانون مجازات اظهار می دارد که در موارد زیر حد قذف در هر مرحله از مراحل رسیدگی و اجرا قابلیت اسقاط را خواهد داشت:

۱- موقعی که قاذف اظهارات قاذف مبنی بر قذفی که وی انجام داده است تصدیق کند و شرایط تحقق این جرم را از نسبت ناروای آن خارج گرداند.

۲- هر آنچه به مقذوف نسبت داده شده باشد با شهادت یا علم قاضی اثبات شود.

۳- هر گاه که مقذوف از حق خود گذشت کند یا در صورت فوت وی ورثه او از این حق گذشت داشته باشند.

۴- هر موقع که دو نفر یکدیگر را قذف کنند.

مرتکبین جرم قذف متقابل مشمول مجازات حدی جرم قذف نخواهند بود ولی مجازات تعزیری درجه ۶ یعنی تحمل ۳۱ تا ۷۴ ضربه شلاق را مشمول خواهند بود.

نکته دیگر این است که قانون برای شهادت دروغ درباره زنا یا ادعای تجاوز جرم انگاری کرده است و از نظر آن کسی که این کار را مرتکب شود مشمول اعمال مجازات جرم قذف خواهد بود.

اشکال مختلف جرم قذف

به موجب جرم انگاری ماده ۲۵۶ قانون مجازات چند نفر را به طور جداگانه قذف کند در هر صورتی که شاکیان به شکل جداگانه یا همه با هم در قالب یک دادخواست طرح شکایت کنند قاذف در برابر هر یک از این جرایم قذف در قالب طرح دادخواست آن مشمول حد مستقلی برای اجرای آن خواهد بود.

در ادامه همین موضوع در ماده ۲۵۷ قانون مجازات مورد آمده است که کسی که چند نفر را به یک لفظ مورد قذف واقع نماید هر کدام از قصد شوندگان می‌توانند جداگانه اقدام به طرح شکایت کنند با این حال اگر آنان یک جا شکایت کنند بیش از یکبار حد بر مرتکب جاری نخواهد شد.

5775af6e-9d8e-4fcf-b3f5-18678cba915a
74489cc2-1c31-4d6b-875f-90420684cdc3
0b952f2e-f7f5-42f8-b434-ddf55a432ffe
c93a91f4-1442-41c5-89ad-5a9b92d8b0b3

فرآیند رسیدگی و اقدام

طبق ماده ۱۹۹ قانون آیین دادرسی کیفری دادگاه صالح جرایم کیفری دادگاه محل وقوع جرم می باشد. پس از شکایت شاکی از متهم، وی به دادسرا برای ارائه توضیحات احضار می شود. پس از آن و پس از صدور قرار جلب به دادرسی و کیفر خواست توسط دادستان، ادامه این فرآیند در دادگاه مذکور و مربوطه ادامه پیدا خواهد کرد. در صورت صدور رای در دادگاه کیفری بدوی مهلت بیست روزه برای اعتراض به این رای و بررسی آن در دادگاه تجدید نظر وجود خواهد داشت.

جرم قذف از جمله جرایمی است که به کرات در جامعه و محاورات میان افراد مشاهده می‌شود و از جمله مواردی است که پرونده های زیادی در دادگاه در این موضوع اقامه می شود.

موسسه حقوقی عدل جویان مفتخر است با بهره گیری از وکلای نخبه و جوان آمادگی پذیرش این دعاوی از شما عزیزان را دارد.

بازگشت به صفحه اصلی
گروه وکلای عدل جویان
آدرس: تهران، آریاشهر، بین فلکه اول و دوم صادقیه، ابتدای شهدای صادقیه جنوبی، جنب رستوران پاییز، پلاک ۴۱، طبقه ۴
تلفن تماس: ۰۲۱۴۴۳۸۶۵۸۱
قبول پرونده های قضایی، حقوقی و کیفری توسط وکلای متخصص
مشاوره حقوقی تلفنی، حضوری و آنلاین
تنظیم لایحه و دادخواست
www.adljooyan.com
44386581
ورود اعضاء