صفحه اصلی مقاله ها مشاوره حقوقی جرم رباخواری
مشاوره حقوقی جرم رباخواری

مشاوره حقوقی جرم رباخواری

آنچه در مشاوره حقوقی جرم رباخواری باید بدانیم

مقدمه

جرم ربا خواری از جمله جرایمی است که از گذشته تا به حال مورد نهی خواص و عوام جوامع و ادیان مختلف قرار گرفته است. در شریعت اسلام این عمل در حکم اعلان جنگ با خدا و پیامبرش و محاربه با خداوند بیان شده است. در گذشته بسیاری از افراد یا مراکز اقدام به انجام این گونه فعالیت ها می دادند که با قرض دادن مقداری مال یا وجه در هنگام بازپرداخت آنها مبلغی یا میزانی اضافه بر آنچه قرض داده بودند دریافت می‌کردند. این امر تا جایی پیش رفت تا از سوی شارع مقدس این عمل فعل حرام نامیده شده و در کنار این مورد جزای اخروی برای مرتکبین آن در نظر گرفته شده است. یکی از دلایل این حرمت نیز می‌تواند این مورد باشد که عدم جلوگیری از انجام این رفتار در اجتماع باعث چرخش یک سویه پول و ثروت می‌شود و به پدیده فقر اجتماعی به شکل دوچندان دامن می زند.

جرم ربا خواری ( اقسام و شرایط تحقق آن )

در راستای تحقق عناصر محققه جرم که عنصر قانونی یکی از آنهاست آمده است که به موجب ماده ۵۹۵ قانون تعزیرات بیان شده است که هرکس توافق کنند اعم از بیع و صلح و قرض و امثال آن جنسی را با شرط اضافه با همان جنس معامله کند و یا مبلغی زاید بر مبلغ پرداختی دریافت نماید از نظر قانون ربا صورت گرفته و جرم رباخواری تحقق پیدا کرده است. این تعریف اصل موضوع مورد جرم انگاری شده در قانون می باشد. اما همین جرم اقسام و انواع متعددی دارد که با اصول شرایط تحقق آن به شکل های مختلفی محقق می شوند.

در فرض اول می توان ربا را به دو دسته ربا معاملی و ربا قرضی تقسیم بندی کرد که در ماده قانونی و در تعریف آن به شکل مجزا بیان شده است.

ربا معاملی ربایی است که در آن دو جنس یکسان ولی با مقادیر مختلف مورد معامله قرار گیرد. این معامله می تواند اعم از بیع و صلح و قرض و امثال آن باشد. به عنوان مثال به طوری که شخصی ۱۰۰۰ کیلو گندم درجه یک را در ازای دریافت ۱۲۰۰ کیلوگرم گندم درجه یک معامله کند. این قسم از ربا همان نکته ای را که در ماده ۵۹۵ قانون تعزیرات تحت عنوان جنسی که با شرط اضافه با همان جنس مکیل و موزون معامله شود آمده است را عنوان می دارد.

قسم دیگر این تقسیم بندی ربا قرضی است که رایج‌ترین نوع رباست که جوامع مختلف به خود دیده اند. به عنوان مثال به طوری که شخصی یک میلیون تومان پول نقد در ازای دریافت یک میلیون و پانصد هزار تومان پول نقد به دیگری قرض دهد.

b27be177-4391-4726-99a0-c1bd57e00668

نکته قابل توجه این است که قانون میان مرتکبین جرم رباخواری اعم از ربا دهنده و ربا گیرنده و حتی واسطه میان آنها تفاوتی از لحاظ جرم انگاری و تعیین مجازات آن ها قائل نشده است.

بحث قابل توجه دیگر در این موضوع بحث میزان مجازات آن است. برای این جرم هم حبس و هم شلاق و پرداخت جزای نقدی معادل مال مورد ربا برای مرتکبین آن در نظر گرفته شده است.

در این میان رد مال نیز باید به صاحبان مال یا عوضین صورت گیرد.

حبس برای مرتکبین آن شش ماه تا سه سال و شلاق تا هفتاد و چهار در این ماده در نظر گرفته شده است.

در ادامه بحث عناصر مشکله جرایم باید به تحقق عنصر مادی و معنوی آن نیز بپردازیم. عنصر مادی که همان انجام فعلی و مادی این عمل مجرمانه است که توسط مرتکبین آن صورت می گیرد. اما عنصر معنوی آن که عبارت است از وجود سو نیت و قصد بر انجام این کار که باید برای تحقق این جرم محرز شود. در غیر این صورت جرمی تحت این عنوان صورت نمی گیرد. لازم به ذکر است که عنصر معنوی یا همان وجود قصد و نیت مجرمانه دایره مصادیق گسترده ای دارد و عواملی چون عالمانه بودن و قاصدانه بودن انجام این عمل و شرط عاقل و بالغ بودن مرتکبین را نیز در خود جای می دهد.

تحقق این جرم یعنی جرم رباخواری نیاز به وجود بعضی معیار و ملاک هایی است. از جمله این ملاک‌ها می‌توان اخذ وجه یا جنس مازاد را عنوان داشت. به شکلی که اگر این مورد محقق نشود در واقع و در عمل هنوز جرمی تحت عنوان ربا کاری صورت نگرفته است. به عنوان مثال در مواردی که بازپرداخت بعضی وجوه میان افراد به شکل تقسیطی است تا موقعی که میزان وجه یا جنس مازاد بر میزان معمول پرداختی مدیون به داین پرداخت یا تحویل نشده است جرم رباخواری نیز هنوز صورت نگرفته است. البته در این میان نظریات مختلفی وجود دارد که حتی این مورد را مشمول شروع به جرم ربا مورد جرم انگاری قرار داده اند.

از دیگر نکات این موضوع این است که طرفین ارتکاب این جرم باید با توافق و تراضی قبلی خود اقدام به این عمل کرده باشند تا جرمی در واقع صورت بگیرد. مرحله قبض و اقباض مازاد نیز بسیار مهم است. چرا که از دیگر عناصر تحقق این جرم این است که مال یا وجه مازاد اخذ شده باشد تا بتوان جرمی را تحت عنوان رباخواری در دادگاه صالح کیفری آن مطرح کرد.

همه این موارد به اینجا ختم می شود که مرتکبین آن دارای مسئولیت کیفری در قبال ارتکاب این جرم می باشند. اما از نگاه قانون و تبصره ای که در ذیل همین ماده تنظیم شده است فردی که مضطر به ارتکاب این جرم بوده و در آن زمان در شرایط اضطراری قرار داشته را دارای مسئولیت کیفری در قبال ارتکاب این جرم نمی‌داند و وجود این اوضاع و احوال یعنی وجود حالت اضطرار در زمان ارتکاب این جرم باعث رفع مسئولیت کیفری وی شده است.

از دیگر موارد استثنا در این موضوع در باب جرم انگاری آن این مورد است که هرگاه اثبات شود که ربا مابین پدر و فرزند یا زن و شوهر منعقد شده باشد از لحاظ قانون تعزیرات جرم نبوده و قابلیت پیگیری در مراجع صالح قضایی را نخواهد داشت. ربا مابین مسلمان و کافر نیز به همین شکل است. به طریقی که اگر مسلمانی از کافری ربا دریافت کند مشمول جرم انگاری و اعمال مجازات مذکور در این ماده قانونی نخواهد شد.

cb4ad5bd-632f-4d47-8831-ab2ca9ce678a
95721a03-b624-4a2b-b053-da76a1c8a06f

موضوعی در رابطه با مسئله خسارت تاخیر تادیه و تحقق ربا در آن همیشه مطرح است و آن این است که آیا پرداخت خسارت تاخیر تادیه از لحاظ کیفری از مصادیق جرم رباست؟ این مورد را باید در نظر داشت که همیشه برای تحقق جرایم کیفری وجود قصد و نیت مجرمانه برای تحقق جرم شرط اساسی است. مثلا در موردی که قرار باشد شخصی وجهی را به کسی در تاریخ سررسید خود منتقل کند ولی به دلایلی نتواند در آن تاریخ آن وجه را منتقل کند مشمول خسارت تاخیر تادیه خواهد بود. بسیاری از فقها این مورد را از لحاظ فقهی ربا دانسته اند. با این حال که نظریات متعدد و متضادی در این موضوع در میان فقها وجود دارد صورتی که در اصل با توجه به شرایط اجتماعی و کاهش ارزش پول وقتی که کسب سود و بهره در قالب دریافت خسارت تاخیر تادیه وجود نداشته باشد و سوء نیت کیفری در بابت تحقق جرم ربا محرز نشود عمل جرمی تحت عنوان ربا صورت نگرفته است. چرا که طبق قاعده لاضرر کسی که مالی را قرض داده یا به هر طریقی باید مالی را از شخصی دریافت کند ولی به دلیل تاخیر در پرداخت آن ارزش پول کاهش پیدا کرده باید به میزانی که ضرری برای هر یک از طرفین ایجاد نشود اقدام بر جبران این میزان ارزش تغییر یافته که طی مرور زمان ایجاد شده است اقدام کند. از این نظر با تعیین نرخ شاخص بانک مرکزی مبنی بر میزان کاهش ارزش پول این اختلاف ایجاد شده باید جبران شود و صرف انجام این عمل از لحاظ کیفری از مصادیق ارتکاب به جرم ربا نخواهد بود. با این حال که اگر هر جا دچار شک شدیم که آیا سوءنیت کیفری وجود دارد یا نه که باید به خاطر داشته باشیم که اصل بر برائت است.

نکته بسیار اساسی در بحث جرم رباخواری این است که مبلغی مازاد در جهت کسب سود و بهره با وجود سوء نیت کیفری مورد مطالعه و عکس باشد که در این صورت است که جرم ربا از لحاظ کیفری تحقق پیدا خواهد کرد.

فرآیند رسیدگی و اقدام

طبق ماده ۱۹۹ قانون آیین دادرسی کیفری دادگاه صالح جرایم کیفری دادگاه محل وقوع جرم می باشد. پس از شکایت شاکی از متهم، وی به دادسرا برای ارائه توضیحات احضار می شود. پس از آن و پس از صدور قرار جلب به دادرسی و کیفر خواست توسط دادستان، ادامه این فرآیند در دادگاه مذکور و مربوطه ادامه پیدا خواهد کرد. در صورت صدور رای در دادگاه کیفری بدوی مهلت بیست روزه برای اعتراض به این رای و بررسی آن در دادگاه تجدید نظر وجود خواهد داشت.

جرم ربا از جمله جرایمی است که مراحل بسیار سختی برای احراز وقوع آن در مراجع قضایی دارد.

با این حال موسسه حقوقی عدل جویان مفتخر است با بهره گیری از وکلای نخبه و جوان آمادگی پذیرش این دعاوی از شما عزیزان را دارد.

تاریخ: 1397/06/25
بازگشت به مقاله ها
گروه وکلای عدل جویان
آدرس: تهران، آریاشهر، بین فلکه اول و دوم صادقیه، ابتدای شهدای صادقیه جنوبی، جنب رستوران پاییز، پلاک ۴۱، طبقه ۴
تلفن تماس: ۰۲۱۴۴۳۸۶۵۸۱
قبول پرونده های قضایی، حقوقی و کیفری توسط وکلای متخصص
مشاوره حقوقی تلفنی، حضوری و آنلاین
تنظیم لایحه و دادخواست
www.adljooyan.com
44386581
ورود اعضاء

خدمات

دادسرا ها

دفاتر اسناد رسمی

دفاتر خدمات قضائی

دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۲ فجر
02612555533
دادسرای ناحیه ۳۲ (راهور)
02166436029
حوزه دادستانی عمومی و انقلاب تهران
02135051111
دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۶ فردیس
02616642223
دادسرای ناحیه ۳۱ (جرایم رایانه ای)
02177512034
دادسرای عمومی و انقلاب شهریار
02165312949
دادسرای عمومی و انقلاب هشتگرد
۴۴۲۲۳۰۹۹۴
دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۳ شهید بهشتی
02612702741
دادسرای امنیت
02122432667
دادسرای مستقر در مجتمع قضایی عدالت
02122727470
دادسرای ناحیه ۲۵ (امور سرپرستی)
02188820086
دادسرای عمومی و انقلاب كرج
32544000
دادسرای عمومی و انقلاب ورامین
02136264000
دادسرای ناحیه ۲۶ بومهن
02176229966
دادسرای ناحیه ۲۳ (امور نیابت)
02166722561
دادسرای عمومی و انقلاب پاكدشت
02136020820
دادسرای عمومی و انقلاب دماوند
0215223181
دادسرای عمومی و انقلاب اسلامشهر
02282362335
دادسرای ناحیه ۱۰ هاشمی
02166420443
دادسرای ناحیه ۲۷ (امور جنایی)
02166640620
دادسرای ناحیه ۷ (امور مربوط به شهرداریها)
02186121693
دادسرای عمومی و انقلاب رباط كریم
02156422030
دادسرای ناحیه ۱۱ ولی عصر
02155375750
دادسرای ناحيه ۱ شميران
02122007379
دادسرای ناحیه ۱۴ شهید محلاتی
02133800836
دادسرای ناحیه ۲۱ (ویژه ارشاد)
02188739581
معاونت اجرايی دادسرا
02133902073
دادسرای ناحیه ۹ فرودگاه
02166886900
دادسرای عمومی و انقلاب ناحیه ۴ (ویژه اطفال و تصادفات)
02612710498
اداره کل اجرا اسناد رسمی تهران
02188776049
دفتر اسناد رسمی ۲۱۴ تهران
02177865385
دفتر اسناد رسمی ۲۰۳ تهران
02188421042
دفتر اسناد رسمی ۱۲۸ تهران
02188975788
دفتر اسناد رسمی ۱۰۲ تهران
02188906415
دفتر اسناد رسمی ۳۶ تهران
02177581921
دفتر اسناد رسمی ۳۳ تهران
02122712515
دفتر اسناد رسمی ۲۰۱ تهران
02188763644
دفتر اسناد رسمی ۱۰۳ تهران
02166948167
دفتر اسناد رسمی ۹۹ تهران
02188775142
دفتر اسناد رسمی ۱۲۹ تهران
02133734179
دفتر اسناد رسمی ۱۰۴ تهران
02122046388
دفتر اسناد رسمی ۵۷ تهران
0212294244
دفتر اسناد رسمی ۶۳ تهران
02133119127
دفتر اسناد رسمی ۱۴۵ تهران
02188824157
دفتر اسناد رسمی ۱۷۱ تهران
02133562716
دفتر اسناد رسمی ۴۳ تهران
02122060933
دفتر اسناد رسمی ۴۴ تهران
02188888773
دفتر اسناد رسمی ۲۱۵ تهران
02133705215
دفتر اسناد رسمی ۱۴۳ تهران
02188841
دفتر اسناد رسمی ۱۹۸ تهران
02144210287
دفتر اسناد رسمی ۳۷ تهران
02122544915
دفتر اسناد رسمی ۸۳ تهران
02188684950
دفتر اسناد رسمی ۱۸۶ تهران
02144044118
دفتر اسناد رسمی ۱۲۳ تهران
02136616030
دفتر اسناد رسمی ۷۳ تهران
021-55776453
دفتر اسناد رسمی ۱۹۶ تهران
02133955732
دفتر اسناد رسمی ۱۰۹ تهران
02122854498
دفتر اسناد رسمی ۷۰ تهران
021-88785543
دفتر اسناد رسمی ۲۰۸ تهران
02122594761
دفتر اسناد رسمی ۲۱۱ تهران
02188325785
دفتر اسناد رسمی ۱۴۴ تهران
02188711253
مرکز آمار و فناوری اطلاعات قوه قضاییه
02163972033
مصطفی میرچی
02122367953
صادق آیت الهی
02133132949
شهرام بادسار
02188480573
فریدون شریفی مقدم
02166926246
۴۵ متری زرند-روبروی درمانگاه مشیری
02166698779
غلامعلی بازیاری سروستانی
02177581921
ساختمان گلزار-طبقه دوم
02144051137
خسرو عباس داکانی
02188686988
ایرج مهرانیان
02155783428
علی قاسم زاده مقدم
02166648243
مرجان سهرابی
02126317850
مصطفی جلیلی
02166943636
بهروز میرزایی
02188736559
مسعود ماهوتچیان
02188510043
حسن آرامی
02188775142
سید محمد طباطبایی
02144139330
حسن روحانی نیا
02166568143
مجتبی رضایی
02133197272
امیر حسین وحیدی
02122068764
سیامک علوی
02177457192
بـزرگراه شهید باقری-نبش ۱۹۸ غربی
02177705583
منصور درخشنده
02144098093
حمید هاشم بیگی
02177503333
غلام رضا جوزقی
02188722336
رامین علیزاده ثابت
02122773570
محمود تلخابلو
02122851044
علیرضا ایمانی پیرآغاج
02133348713
سلوه حمید
02188058146
امیرهوشنگ ایل بیگی
02122730416
سید مجید چاووشی
02144241824
محمد رضا دشتی اردکانی
02177861413
محمد عظیمیان
02188727705
علیرضا کاغذچی
02177645342
میدان الغدیر - خیابان شهرک شهدا
02144362290
مسعود امیری
02144059098
جنت آباد جنوبی-نبش کوچه چهارم
02144494112
علیرضا سلیمی نائینی
02188884417
محمود جمشيدوند
02186031621
داود شجاعی
02155512923
حسین زرین کفش
02177702682
سعیده امیری
02122241535
حامد مظاهری
02144190448
بهمن رازانی
02188580503
محمد باقر بارعی
02188931234
غلامحسین مقدم دیزج هریک
02166221011
سیاوش سیف کلاله آقا محمدی
02177268698